Mikro yeterlilik, üniversite düzeyinde bir konuda kısa sürede kazanılan ve belgelendirilen küçük ölçekli bir yeterliliktir. Bir diploma programının yerini almaz; onun yanına eklenir veya onun içindeki belirli bir krediyi karşılar.
Kavramın Türkiye'deki resmî tanımı, Yükseköğretim Kurulu'nun Yükseköğretim Kurumlarında Mikro Yeterlilikler Çerçevesine İlişkin Usul ve Esaslar belgesinde yer alıyor. Belgenin 4'üncü maddesine göre mikro yeterlilik şudur:
Resmî tanım. "Yükseköğretime ilişkin belirli bir alanda veya konuda, kısa süreli ve esnek öğrenme yolları ile kazanılan; öğrenme çıktıları ölçme ve değerlendirme süreçleriyle doğrulanan ve kalite güvencesi sağlanmış küçük ölçekli yeterlilik."
Kaynak: Yükseköğretim Kurumlarında Mikro Yeterlilikler Çerçevesine İlişkin Usul ve Esaslar, MADDE 4/1-(g).
Bir eğitimi mikro yeterlilik yapan dört unsur
Tanımdaki her ifade bir koşula karşılık geliyor. Bir eğitimin mikro yeterlilik sayılabilmesi için dördünü birden taşıması gerekir.
Küçük ölçek ve kısa süre
Mikro yeterlilik, bir diploma programından çok daha dar bir konuyu kapsar ve çok daha kısa sürer. Modüler yapıda veya kısa süreli öğretim programı şeklinde düzenlenebilir. Ölçüsü takvim değil iş yüküdür: 1 AKTS kredisi 25 saatlik öğrenen iş yükü demektir.
Tanımlı öğrenme çıktıları
Eğitimin sonunda öğrenenin neyi bilmesi, neyi yapabilmesi gerektiği önceden ve ölçülebilir biçimde yazılmış olmalıdır. Usul ve esaslar bunun için bilgi paketi hazırlanmasını ister: öğrenme çıktıları, değerlendirme yöntemleri, başarı kriterleri ve öğrenme kanıtlarına ilişkin açıklamalar bir arada yayımlanır.
Ölçme ve değerlendirme
Öğrenme çıktılarına ulaşılıp ulaşılmadığı bir ölçme sürecinden geçirilir. Bu süreç şeffaf, adil, takip edilebilir ve kanıtlanabilir olmak zorundadır ve ilgili yükseköğretim kurumunun denetiminde yürütülür. Kanıt; performans görevleri, portfolyolar, projeler veya değerlendirme çıktıları olabilir.
Kalite güvencesi
Tasarımdan belgelendirmeye kadar bütün aşamalar, ulusal ve uluslararası standartlara uygunluğu güvence altına alan bir mekanizmaya bağlanır. Bu, mikro yeterliliği sıradan bir katılım belgesinden ayıran en belirleyici unsurdur.
Sertifika, kurs belgesi ve mikro yeterlilik farkı
Piyasada "sertifika" adıyla sunulan her belge mikro yeterlilik değildir. Ayrımı şu üç soruyla yapabilirsiniz.
| Soru | Katılım belgesi | Mikro yeterlilik |
|---|---|---|
| Öğrenme çıktıları yazılı mı? | Çoğunlukla hayır | Zorunlu |
| Başarı ölçülüyor mu? | Katılım yeterli | Ölçme ve değerlendirme zorunlu |
| AKTS karşılığı var mı? | Yok | İş yüküne göre hesaplanır |
| Ders olarak saydırılabilir mi? | Hayır | Senato kararıyla evet |
Pratik kontrol şu: elinizdeki belge EK-1'de sayılan on bir asgari bilgiyi taşıyor mu? Taşımıyorsa, tanınma başvurusunda sorun yaşamanız olasıdır.
Hangi düzeyleri kapsar?
Mikro yeterlilikler, Türkiye Yeterlilikler Çerçevesindeki (TYÇ) sekiz düzeyin tamamını değil, yalnızca yükseköğretime karşılık gelen dördünü kapsar.
| TYÇ düzeyi | Karşılığı |
|---|---|
| 5 | Ön lisans |
| 6 | Lisans |
| 7 | Yüksek lisans |
| 8 | Doktora |
Bir mikro yeterlilik belgesinde eğitimin düzeyinin yazılı olması zorunludur. Düzey bilgisi, belgenin hangi programa saydırılabileceğini belirler: lisans düzeyindeki bir mikro yeterliliğin doktora programında kredi karşılığı bulması beklenmez.
Belge, dijital rozet ve dijital cüzdan
Mikro yeterlilik belgesi kağıt bir sertifika değil, dijital bir sertifikadır. Usul ve esaslar bunun etrafında iki kavram daha tanımlar.
Dijital rozet, mikro yeterliliğin doğrulanabilir, taşınabilir ve uluslararası standartlarla uyumlu biçimde temsil edilmesini sağlayan dijital sertifikadır. Kazanılan öğrenme çıktıları ve kredi bilgileri bu rozete işlenir.
Dijital cüzdan, öğrenenin belgelerini güvenli, taşınabilir ve kendi kontrolünde saklamasına, yönetmesine ve paylaşmasına imkân tanıyan platformdur. Rozetler bu platformda oluşturulur.
Bu yapının amacı kredilerin biriktirilebilmesi, birleştirilebilmesi ve farklı yeterlilik türleri arasında aktarılabilmesidir. Yani mikro yeterlilikler tek tek toplanıp daha büyük bir yeterliliğe doğru yığılabilir.
Kimler mikro yeterlilik alabilir?
Usul ve esaslar "öğrenen" terimini geniş tanımlar: örgün veya yaygın eğitimde, iş başında öğrenmede ya da serbest öğrenme ortamlarında, rehberli veya bağımsız olarak bilgi, beceri ve yetkinliklerini geliştiren kişi. Yani mikro yeterlilik almak için üniversite öğrencisi olmak gerekmez.
Ayrım, kredinin ne işe yarayacağında ortaya çıkar. Bir diploma programına kayıtlı değilseniz belgeyi alabilir, mesleki amaçla kullanabilirsiniz. Krediyi bir programa saydırmak istiyorsanız o programa kayıtlı olmanız ve tanınma başvurusu yapmanız gerekir.
Türkiye'de nerede sunuluyor?
Mikro yeterlilik eğitimlerini yükseköğretim kurumları açar. Çerçeve, üniversite dışındaki gerçek veya tüzel kişilerin eğitici olarak görev almasına da izin verir; bu durumda eğitimin tanınması, öğrenenin kendi üniversitesine yaptığı başvuru üzerinden yürür.
Türkiye'de mikro yeterlilik için kamuya açık ve doğrulanabilir bir kurumsal kanal sunan üniversiteleri düzenli olarak tarayıp üniversiteler sayfasında yayımlıyoruz. Her kurum için ayrı bir kayıt tutuyor, bağlantıların çalıştığını her taramada yeniden kontrol ediyoruz.
Sık sorulan sorular
Mikro yeterlilik ile sertifika aynı şey mi?
Değil. Her mikro yeterlilik bir belge verir, ama her sertifika mikro yeterlilik sayılmaz. Farkı yaratan üç unsur vardır: öğrenme çıktılarının önceden tanımlanmış ve ölçülmüş olması, AKTS cinsinden bir iş yükü karşılığının bulunması ve sürecin kalite güvencesi altında yürütülmesi.
Katılım belgesi niteliğindeki bir sertifikanın AKTS karşılığı ve ölçme değerlendirme kaydı yoksa, tanınma başvurusunda kabul edilmesi beklenmemelidir.
Mikro yeterlilik almak için üniversite öğrencisi olmak gerekir mi?
Usul ve esaslar, eğitimi alan kişiyi "öğrenen" olarak tanımlar ve bunu örgün öğrenciyle sınırlamaz. Örgün, yaygın, iş başında veya serbest öğrenme ortamlarında bilgi ve beceri geliştiren herkes öğrenen sayılır.
Ancak kazanılan AKTS kredisini bir diploma programına saydırmak istiyorsanız, o programa kayıtlı olmanız gerekir. Kayıtlı olmadan alınan bir mikro yeterlilik, daha sonra kayıt olduğunuzda tanınma başvurusuna konu edilebilir.
Mikro yeterlilik kaç AKTS olur?
Usul ve esaslar alt veya üst sınır koymaz. Belirleyici olan iş yüküdür: 1 AKTS kredisi 25 saatlik öğrenen iş yüküne karşılık gelir. Bir eğitimin kaç AKTS ettiğini, tanıma kararını veren üniversitenin senatosu veya senatonun görevlendirdiği birim belirler.
Mikro yeterlilik diplomaya yazılır mı?
Diplomanın kendisine değil, diploma ekine veya transkripte yazılır. Usul ve esasların 10'uncu maddesi, mikro yeterlilik eğitimlerinin AKTS karşılıklarının diploma eki veya transkriptte gösterileceğini, bu eğitimlerin bir ders adı altında birleştirilerek de belirtilebileceğini düzenler.
Mikro yeterlilik uluslararası geçerli mi?
Usul ve esaslar, çerçevenin Avrupa Eğitim Alanı ve Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi ile uyumlu olmasını şart koşar ve kredilerin uluslararası standartlara uygun dijital rozete işlenmesini öngörür. Bu, yapısal uyum anlamına gelir.
Buna karşılık bir belgenin yurt dışında kabul edilip edilmeyeceği, o ülkedeki kurumun kendi tanınma kararına bağlıdır. Yapısal uyum tanınmayı kolaylaştırır, garanti etmez.